Geertruidenberg (NL)

Historia miasta-twierdzy Geertruidenberg

Geertruidenberg, jedyne miasto w Holandii, które podczas wojny osiemdziesięcioletniej przez długi czas pozostawało w rękach Hiszpanów, jest arcydziełem architektury fortecznej wczesnej epoki nowożytnej oraz miejscem historycznych przełomów. Jako strategiczny punkt przy ujściu rzek Dintel i Oude Maas miasto stało się jedną z najsilniejszych twierdz w Niderlandach, a jego zdobycie w 1593 roku przypieczętowało awans księcia Morica Orańskiego do rangi genialnego stratega wojskowego.

Historia fortyfikacji nie zaczyna się dopiero od wielkich oblężeń. Już w 1213 roku Geertruidenberg otrzymał prawa miejskie od hrabiego Holandii. Jednak prawdziwy wzrost znaczenia miasta jako kluczowej pozycji militarnej nastąpił dopiero wraz z wybuchem wojny osiemdziesięcioletniej. Willem van Oranje zdobył miasto w 1573 roku w wyniku niespodziewanego ataku, w którym decydującą rolę odegrali Watergeuzen (holenderscy korsarze). Po tym pierwszym zwycięstwie Oranje kazał wznieść nowe wały obronne i trzy bastiony, aby stawić czoła rosnącemu zagrożeniu ze strony armii hiszpańskiej.

Mrocznym rozdziałem w historii miasta jest tak zwana „Bergverkoopery“ (sprzedaż twierdzy) z 1589 roku. W wyniku przekupienia słabo opłacanych angielskich najemników twierdza przeszła bez walki w ręce Alessandro Farnese, księcia Parmy. Strata ta była dla Stanów Generalnych haniebną porażką, ponieważ Geertruidenberg był ostatnią twierdzą w Holandii, która pozostawała w rękach wroga. Farnese wykorzystał te lata, aby znacznie wzmocnić miasto i przekształcić je w niemal nie do zdobycia twierdzę.

Arcydzieło strategii: oblężenie z 1593 roku Odzyskanie Geertruidenbergu w 1593 roku do dziś uznawane jest za arcydzieło inżynierii wojskowej. Książę Moritz z Oranii, bratanek Wilhelma z Oranii i wykształcony strateg, który studiował rzymską sztukę wojenną, odważył się zaatakować to silnie ufortyfikowane miasto. Moryc zdał sobie sprawę, że bezpośredni szturm na potężne wały obronne spowodowałby zbyt duże straty. Zamiast tego wybrał nowatorskie podejście: całkowicie odizolował miasto, rozstawiając flotę okrętów wojennych w półkolu wokół miasta i łącząc je ze sobą mocnymi linami. Na lądzie wzniesiono kilometrową linię składającą się z okopów, wałów i rowów, która rozciągała się na odległość dwóch mil i obejmowała całą wioskę. Po trzech miesiącach oblężenia, 24 czerwca 1593 roku, twierdza poddała się. Dzięki temu podbojowi Moritz ugruntował swoją reputację jako jeden z największych dowódców wojskowych swoich czasów. Zwycięstwo to zostało nawet określone przez ówczesnych historyków jako „druga Alesia“ – porównanie do najsłynniejszego oblężenia Juliusza Cezara.

W ciągu swojej historii Geertruidenberg doświadczył kolejnych oblężeń, m.in. w 1793 r. przez Francuzów i w 1813 r. przez Rosjan, przy czym twierdza była często opuszczana bez walki lub po krótkim ostrzale, ponieważ zmieniało się jej strategiczne znaczenie. Jednak oblężenie z 1593 roku pozostaje historycznym punktem kulminacyjnym, który na zawsze zapisał miasto w annałach holenderskiej historii wojskowości.

Architektura miasta-twierdzy Geertruidenberg

Architektura forteczna Geertruidenbergu stanowi żywe świadectwo rozwoju sztuki wojennej od XVI do XIX wieku.

Systemy bastionowe: Bastiony wzniesione przez Oranje, a później rozbudowane, są typowymi przykładami holenderskiego budownictwa fortyfikacyjnego, które wykorzystywało wodę jako główny element obronny. Głębokie rowy oraz możliwość zalania okolic (inundacja) uniemożliwiały bezpośrednie ataki.

Arsenał św. Gertrudy: Zachowaną pamiątką z późnego okresu garnizonowego jest arsenał św. Gertrudy, w którym przechowywano broń, a który posiadał również piekarnię garnizonową i loch.

Mury miejskie: Chociaż wiele fragmentów pierwotnych wałów zostało z biegiem czasu rozebranych lub przekształconych w parki, historyczny przebieg pasu obronnego na obrzeżach miasta jest nadal wyraźnie widoczny.